Cá khoai là món ăn khoái khẩu của nhiều gia đình

Tôi còn nhớ những buổi chiều chạng vạng, ngư dân mang cá khoai đi bán, tiếng rao: “Ai mua cá khoai đây... đây...” lan khắp xóm làng. Cũng như nhiều người khác, mẹ tôi vội mang cái rổ đi ra đường làng mua vài xâu cá khoai, tôi bám theo sau. Hồi ấy, người ta dùng sợi tre luồn vào mang cá khoai, gộp mười con lại thành một xâu. Cơm gạo quê, ăn với riêu cá khoai, ngon lạ thường. Cả nhà tôi ăn nôi ăn nả, xuýt xoa, xong bữa rồi vẫn thấy thòm thèm. Từ ngày ấy, hương vị riêu cá khoai cứ theo đuổi tôi đến tận bây giờ.

Cá khoai sinh sống ở biển, thường bơi từng đàn ở những vùng nước nông. Từ cuối mùa hè đến đầu mùa đông là thời gian ngư dân đánh bắt được nhiều cá khoai nhất. Nhiều nơi còn gọi cá khoai là cá cháo, vì thịt cá mềm như cháo. Cá khoai mình thon dài như củ khoai lang, không có vẩy, phần lưng và đuôi có màu phơn phớt xanh, còn lại là trắng muốt. Cá khoai miệng rộng, có hàm răng sắc, thịt cá trắng trong, xương mềm và trong suốt. Ngày xưa, cá khoai là món ăn quen thuộc của những người nghèo, người bình dân; nhưng bây giờ, cá khoai trở thành món ăn hấp dẫn, nhiều người ưa thích, là món đặc sản trong các bữa liên hoan ở các nhà hàng.

Cá khoai khi đánh bắt được nhiều, ngư dân đem phơi khô, thành món cá khoai khô (khô cá khoai). Trước khi phơi, cá được bỏ đầu, rút ruột, ướp qua muối. Phơi khoảng mươi ngày nắng to là được. Khô cá khoai ăn nướng, rán (chiên) đều ngon. Ăn cơm với khô cá khoai nướng, chấm tương ớt hoặc nước mắm Cát Hải (nước mắm Phan Thiết, Phú Quốc chính hiệu) có tỏi và gừng đập giập, vắt chanh, điểm vài miếng ớt đỏ tươi thái mỏng cho bát nước chấm thêm gợi cảm, cùng với đĩa rau muống hoặc rau ngót luộc xanh ngắt, cứ gọi là “nồi bảy quăng ra, nồi ba quăng vào” chứ chả chơi! Khô cá khoai nướng hoặc rán, uống với rượu ngang, hoặc với bia, lai rai với bạn bè cũng rất thú vị.

Cá khoai nấu riêu (canh chua) là món ăn khoái khẩu. Nấu riêu cá khoai thì phải chọn cá tươi, loại to. Bỏ đầu và ruột, nhưng giữ lại dạ dày của cá. Dạ dày cá khoai ăn rất giòn, rất ngon. Xắt cá làm hai, ba khúc, cho cả dạ dày cá vào bát to, nêm nước mắm, bột canh, mì chính và gừng đập giập, rắc ít hạt tiêu bắc rồi trộn đều, để ướp cá một lúc. Sau khi phi hành mỡ, cà chua thơm lừng, đổ một lượng nước lã đủ cho số người ăn vào nồi, cho hai ba quả me, hoặc quả khế, rồi đun sôi.

Nồi canh sôi lên thì cho chỗ cá đã tẩm ướp vào, cùng với nắm thì là, hành tươi và rau răm thái nhỏ. Cá chín tới là được. Nồi riêu cá khoai thường đặc, nước và cá bằng nhau. Riêu cá khoai rất ngọt, vị thanh. Người ta ăn vã cá khoai là chính, ăn được cả xương. Vừa đưa miếng cá lên miệng, thịt cá đã tan ra như cháo, tưởng như chất bổ của cá thấm ngay vào vi huyết mạch của mình. Ăn vã cá khoai “đã” rồi mới múc nước riêu chan cơm. Canh chua cá khoai có thể ăn kèm rau sống. Bữa cơm với riêu cá khoai như thế, khó lòng mà quên được!

Cá khoai còn dùng để om. Người ta thường om cá khoai khi cá không còn tươi lắm. Làm cá rồi tẩm ướp như đã nói ở trên, phi hành mỡ, cà chua, thái quả ớt chín, vài quả me và ít gừng đập giập, rồi đổ cá đã ướp vào nồi. Om cá phải khéo, đừng đun to lửa và sôi kỹ quá. Cơm gạo quê với cá khoai om, thêm đĩa rau muống hoặc rau ngót luộc và bát nước mắm được pha chế chu đáo, là đã có bữa cơm bình dị mà hấp dẫn.

Cháo cá khoai là món ăn được nhiều người ưa thích vì mát và bổ. Phải dùng cá tươi mới đánh bắt từ biển, rút bỏ đầu và ruột cá, giữ lại dạ dày, không cần xắt cá ra thành từng khúc mà để nguyên cả thân cá rồi đem tẩm ướp. Lượng cá phải nhiều. Nấu cháo bằng gạo ngon, cháo phải loãng; có khi người ta còn cho thêm vào nồi cháo mấy con mực tươi và ít tôm biển đã bóc sạch vỏ và đập giập, cho nồi cháo thêm chất, thêm ngon. Khi cháo đã nhừ, đổ chỗ cá đã tẩm ướp vào nồi cháo. Cá chín thì cho thêm lá hành, rau mùi, rau răm thái nhỏ và rắc thêm hạt tiêu bắc. Nồi cháo dậy mùi, thơm nức, ai cũng phải nuốt nước miếng. Khi ăn, múc cháo cá ra bát to và rắc thêm chút ơt khô hoặc vài lát ớt tươi.

Cá khoai còn làm “lẩu” trong các bữa liên hoan gia đình, bạn bè ở các nhà hàng, khách sạn. Nồi lẩu phải có me, có thì là, thường ninh với ít xương lợn và cho thêm nấm rơm. Khi ăn, cho nồi lẩu sôi nhẹ. Gắp cá đã được tẩm ướp vào muôi rồi nhúng vào nồi lẩu. Cá chín tới thì đổ vào bát cho từng người, cùng với rau cải xanh hoặc rau muống được chần tái. Rắc chút hạt tiêu bắc và cho thêm ít hành răm thái nhỏ, vắt thêm lát chanh. Ăn lẩu cá khoai, thực chất cũng là ăn vã cá khoai là chính. Lẩu cá khoai ăn với mì sợi, bánh đa nhung, hoặc với bún đều ngon miệng.

Theo NGỌC ĐỆ / Báo điện tử an ninh Hải Phòng