Trong số những làng nghề ở huyện An Dương được công nhận thì làng Tiên Sa (xã Hồng Thái) nổi lên như một làng nghề truyền thống nổi trội. Ở vùng đất cách biển đến vài chục km nhưng người dân vẫn giữ được nghề truyền thống của quê mình: đó là nghề làm đăng đó.

Nghề cổ vùng Gòi

Mới ngoài 50 nhưng trông ông Phạm Văn Xưởng, Bí thư chi bộ, phụ trách làng nghề Tiên Sa như đã già lắm, lưng của ông đã gần còng cả xuống vì ngồi vót tre, ông khoe đã ngồi vót tre làm đăng đó từ khi còn nhỏ cho đến bây giờ. Nhấp một ngụm nước chè, ông kể, nghề làm đăng đó ở Tiên Sa có từ lâu lắm rồi, từ thời cả làng chỉ là khu đầm bãi. Rồi có cụ Khán Gòi đến sinh sống, cụ Gòi có nghề làm đăng đó để đánh bắt tôm cá và dạy cho người dân cách làm đăng đó, vì vậy, ngày xưa vùng đất này được gọi là vùng Gòi. Từ vài trăm năm trước cho đến bây giờ, nghề làm đăng đó ở đất này vẫn còn được lưu truyền và người dân trong làng chủ yếu sống bằng nghề này. Nhà ông Xưởng cũng là một xưởng sản xuất đăng đó có tiếng ở Tiên Sa. Từ ngoài sân đến tận cửa nhà, những chiếc đăng đã hoàn thiện xếp ngay ngắn theo hàng dọc. Cạnh đó, những chiếc đăng mới xong phần bó được xếp đầy trên các dãy ngăn bằng tre, giữa xưởng, một cậu thanh niên vẫn đang mải miết cuốn nốt những vòng dây cuối cùng của chiếc đăng lớn. Ông Xưởng cho biết, ở làng có tới 1/2 hộ dân có nghề này và thường làm các công đoạn khác nhau để tập hợp lại cho hoàn chỉnh. Nhà thì ra thanh tre, nhà thì vót, nhà thì ra lan đánh cạp đó, cửa đó và mê đó. Sản phẩm đăng đó của Tiên Sa nổi tiếng khắp vùng, được tiêu thụ từ Thái Bình đến Quảng Ninh và các vùng tôm ở các đảo. Với độ chính xác cao được lắp ghép thúc buộc tỉ mỉ, đăng đó Tiên Sa giúp cho người thu hoạch tôm cá các kích cỡ theo ý muốn, không ảnh hưởng đến con giống sau này.

Để làm ra những sản phẩm đăng đó nổi tiếng, việc tìm nguyên liệu được xem là khâu quan trọng nhất. Ông Xưởng cho biết, tre dùng để làm đăng đó thì chỉ có tre ở vùng Ba Chẽ (Quảng Ninh) mới làm được, vì cây tre ở đấy già thớ, không ngấm nước và đặc biệt là rất bền, nếu bảo quản tốt có thể dùng hàng chục năm. Cũng lúc ấy, cậu thanh niên cạp đăng đứng dây với thanh tre cưa ra để làm nan, khi đưa lưỡi dao vào đầu gióng, chỉ nghe tiếng tách, khúc tre bửa làm đôi thành 2 hàng thẳng tắp. Với tay lấy một thanh tre dựng ở góc tường, Chủ tịch Hội nông dân xã Hồng Thái Nguyễn Thanh Tấn tự hào khoe: ”phải tre thế này mới làm được, anh xem thân phải thẳng thì cạp lên chiếc đăng mới thẳng được”

Nghề làm đăng đó ở Tiên Sa thu hút khá nhiều người tham gia, từ trẻ đến già bởi nghề này không cực nhọc, chỉ yêu cầu khéo tay và tỉ mỉ. Những người có kinh nghiệm thì nắn uốn, còn trẻ con thì vót thanh và ra lan, kể cả ngồi rảnh hoặc xem ti- vi vẫn có thể làm được.. Theo ông Xưởng thì ở làng hiện có 4 cơ sở sản xuất chính và hàng trăm lao động nhận gia công. Tại các cơ sở chuyên nghiệp, mức thu nhập có thể đạt đến 50.000 đồng/ngày, còn nhận gia công vào lúc rảnh, người dân cũng có thu nhập thêm khoảng 500.000 đồng/tháng. Hiện nay, thôn đặt vấn đề tiêu thụ tới 22 đại lý phân phối khắp vùng.

Những trăn trở của làng nghề

Rít một hơi thuốc lào, ông Xưởng bảo, nghề làm đăng đó cứ tưởng làm ra là xong nhưng nghề này cũng phải cần một số vốn tương đối khá. Nào là tiền thu mua nguyên liệu, tiền thuê gia công, tiền đọng của các đại lý và tiền... ”chạc”. Như để chứng thực, ông mở sổ nợ cho tôi xem, trong đó có khách hàng đã nợ của ông đến gần 20 triệu đồng. Như ông vậy là còn khá, ở làng còn có người khốn khổ hơn ông nhiều. Cũng là sản xuất, nhưng chỉ là nông dân nên nhiều gia đình không biết cách quản lý và tính toán hợp lý từ đầu vào đến đầu ra nên đã gặp phải thất bại. Cả thôn Tiên Sa đến nay đã chứng kiến tới 4 người bị phá sản từ nghề đăng đó chỉ vì không giỏi quản lý. Ngồi uống nước cùng còn có một người đàn ông dáng vẻ khắc khổ, ông chỉ im lặng ngồi cầm chén nước rồi chào gia chủ ra về. Chỉ vào người đàn ông nọ, ông Xưởng buồn bã: ”đấy là ông Phạm Văn Nhị, trước đây sản xuất đăng đó có tiếng cả vùng, có thời điểm nhà ông ấy có tới ba bốn chục người làm công, thế mà bây giờ phá sản thành trắng tay, tất cả cũng chỉ vì thiếu kinh nghiệm quản lý. Làm ăn bây giờ đâu có phải làm đến đâu hết ngay đến đó mà còn phải đọng, đó là vốn của mình. Bán cho các chủ đầm nuôi tôm thì cũng đành phải bán nợ chứ có lấy tiền ngay được đâu, nếu họ thu hoạch tốt thì mới có tiền trả, nhưng nếu họ làm ăn thất bát thì mình cũng theo họ luôn, đấy là nguyên nhân chính khiến mấy gia đình phải phá sản.”

Đã là nghề truyền thống và người dân Tiên Sa từ trước đến nay vẫn sống bằng nghề làm đăng đó thì có đủ cơ sở để khẳng định, nghề này không bị mai một, thậm chí còn có thể phát triển hơn, vì khi nhu cầu nuôi trồng thủy sản tăng lên cũng đồng nghĩa với việc phải sử dụng đăng đó nhiều hơn. Ông Xưởng cũng khẳng định nghề này sẽ tiếp tục phát triển nếu tổ chức tốt việc tiêu thụ hàng hoá, tổ chức lực lượng phân phối hàng đến tận tay người có nhu cầu để giảm chi phí vận chuyển. Song để làm được điều ấy cần phải có sự giúp đỡ từ nhiều phía./.

Theo Blog Thang_pru